Институти илмию тадқиқотии сайёҳӣ ва соҳибкорӣ
Scientific Research Institute of Tourism and Entrepreneurship

РУШДИ МАРҲИЛАИ НАВИ ШАРИКИИ СТРАТЕГӢ ВА МУНОСИБАТҲОИ ҲАМПАЙМОНӢ МИЁНИ ҶУМҲУРИИ ТОҶИКИСТОН ВА ҶУМҲУРИИ ӮЗБЕКИСТОН

Қудратов К.А. - н.и.т., дотсент, мудири шуъбаи татбиқи натиҷаҳои илмии Институти илмию таҳқиқотии сайёҳӣ ва соҳибкории ДБССТ
Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон санаи 26-27-уми марти соли ҷорӣ ба Ҷумҳурии Узбекистон сафари давлатӣ анҷом доданд. Дар доираи сафари мазкур музокироти сатҳи олӣ миёни Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Узбекистон муҳтарам Шавкат Мирзиёев сурат гирифт.
Президенти Ҷумҳурии Узбекистон муҳтарам Шавкат Мирзиёев изҳори назар намудааст, ки боздиди кунунии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба таҳким ва густариши шарикии стратегӣ ва муносибатҳои ҳампаймонии ду кишвари ҳамсоя такони нав мебахшад.
Муносибатҳои байни Ҷумҳурии Тоҷикистон ва Ҷумҳурии Узбекистон дар даҳсолаи охир ба марҳилаи сифатан нави шарикии стратегӣ ворид гардида, ба яке аз омилҳои калидии суботи минтақавӣ ва рушди устувори иқтисодӣ табдил ёфтаанд. Тағйироти мусбат дар муносибатҳои дуҷониба, пеш аз ҳама, ба иродаи сиёсӣ ва сиёсати созандаи роҳбарияти олӣ — Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон муҳтарам Эмомали Раҳмон ва Президенти Ҷумҳурии Узбекистон муҳтарам Шавкат Мирзиёев — вобаста мебошад. Музокироти сатҳи олӣ ва натиҷаҳои онҳо нишон медиҳанд, ки ҷонибҳо ба таҳкими шарикии стратегӣ ва тавсеаи ҳамкориҳои бисёрсоҳа афзалияти хос медиҳанд.
Таъсиси Шӯрои олии байнидавлатӣ ҳамчун механизми муассири ҳамоҳангсозии сиёсати дуҷониба марҳилаи нави ниҳодкунонии ҳамкориҳоро оғоз намуд. Ин ниҳод имкон фароҳам меорад, ки ҳамкориҳо аз сатҳи изҳорот ба сатҳи татбиқи амалӣ гузаранд. Дар ҷаласаи нахустини Шӯро доираи васеи масъалаҳо — аз иқтисод ва саноат то амният ва гуманитарӣ — баррасӣ гардида, самтҳои афзалиятноки рушди минбаъда муайян карда шуданд.
Яке аз нишондиҳандаҳои асосии таҳкими ҳамкориҳо афзоиши устувори гардиши мол мебошад. Дар солҳои охир ҳаҷми савдои дуҷониба тақрибан ба 1 миллиард доллар расидааст ва ҷонибҳо ҳадаф гузоштаанд, ки онро то соли 2030 ба 2 миллиард доллар расонанд. Ин ҳадаф на танҳо нишондиҳандаи афзоиши иқтисодӣ, балки далели густариши эътимод ва ҳамгироии иқтисодӣ байни ду кишвар мебошад. Дар ин замина, рушди ҳамкориҳои саноатӣ ва таъсиси корхонаҳои муштарак нақши муҳим мебозад.
Таҳлил нишон медиҳад, ки ҳамкориҳои истеҳсолӣ ба яке аз самтҳои стратегӣ табдил ёфтаанд. Айни ҳол, дар қаламрави Ӯзбекистон садҳо корхона бо иштироки сармояи соҳибкорони Тоҷикистон фаъолият мекунанд ва дар Тоҷикистон низ даҳҳо корхонаҳои муштарак амал менамоянд. Ифтитоҳи 12 лоиҳаи нави муштарак бо арзиши умумии зиёда аз 160 миллион доллар далели равшани гузариш аз ҳамкории сатҳӣ ба ҳамкории амалӣ мебошад. Ин лоиҳаҳо соҳаҳои гуногун, аз ҷумла истеҳсоли техникаи маишӣ бо ширкати Artel, саноати нассоҷӣ, коркарди маҳсулоти кишоварзӣ ва истеҳсоли маҳсулоти доруворӣ ва таҷҳизоти саноатиро фаро мегиранд.
Дар баробари ин, тақвияти пайвастагии нақлиётӣ ва инфрасохторӣ ҳамчун омили муҳими рушди савдо ва сармоягузорӣ арзёбӣ мегардад. Татбиқи лоиҳаҳои муштарак дар соҳаи нақлиёт, соддасозии расмиёти гумрукӣ ва ҷорӣ намудани низомҳои рақамӣ, аз ҷумла сертификатсияи электронӣ ва системаи иҷозатномаҳои рақамӣ, ба баланд бардоштани самаранокии ҳамкориҳои иқтисодӣ мусоидат менамоянд. Ташкили марказҳои савдои наздисарҳадӣ, ба мисли «Ойбек – Фотеҳобод», низ имкониятҳои нави рушди тиҷорат ва соҳибкориро фароҳам месозад.
Ҳамзамон, ҳамкориҳо дар соҳаҳои энергетика ва кишоварзӣ низ аҳамияти стратегӣ доранд. Бо назардошти захираҳои табиӣ ва иқтидори истеҳсолии кишварҳо, рушди ҳамкориҳо дар ин бахшҳо метавонад ба таъмини амнияти озуқаворӣ ва энергетикии минтақа мусоидат намояд. Ин раванд, дар навбати худ, ба таҳкими устувории иқтисодии кишварҳо таъсири мусбат мерасонад.
Ҷанбаҳои гуманитарии ҳамкориҳо низ дар сиёсати ду кишвар ҷойгоҳи муҳим доранд. Афзоиши назарраси сафарҳои мутақобилаи шаҳрвандон, ки дар солҳои охир ба миллионҳо нафар расидааст, нишонаи таҳкими робитаҳои мардумӣ мебошад. Баргузории чорабиниҳои фарҳангӣ ва илмӣ, аз ҷумла рӯзҳои фарҳангӣ дар Тошкент ва форумҳои иқтисодӣ дар Ҷиззах, ба густариши ҳамгироӣ ва ҳамкориҳои иҷтимоӣ мусоидат мекунанд. Илова бар ин, рушди ҳамкориҳо дар соҳаҳои маориф, илм ва тандурустӣ барои ташаккули сармояи инсонӣ аҳамияти калидӣ дорад.
Дар шароити муосири геополитикӣ, масъалаҳои амниятӣ аҳамияти махсус пайдо мекунанд. Ҳамкории зич миёни мақомоти ҳифзи ҳуқуқ дар мубориза бо терроризм, экстремизм, ҷинояткории муташаккили фаромиллӣ ва киберҷиноӣ омили муҳими таъмини субот дар минтақа мебошад. Бо дарназардошти мавқеи геостратегии кишварҳо дар Осиёи Марказӣ, ҳамоҳангсозии иқдомҳо дар ин самт аҳамияти калидӣ дорад.
Аз нуқтаи назари таҳлилӣ, густариши ҳамкориҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон метавонад ба равандҳои ҳамгироии минтақавӣ дар Осиёи Марказӣ таъсири мусбат расонад. Тақвияти робитаҳои дуҷониба заминаи мусоид барои рушди ҳамкориҳои бисёрҷониба ва ташаккули низоми устувори минтақавиро фароҳам меорад. Ин раванд метавонад ба беҳтар гардидани фазои сармоягузорӣ, рушди инфрасохтор ва баланд бардоштани рақобатпазирии иқтисодҳои миллӣ мусоидат намояд.
Зимни сафари давлатии Президенти Ҷумҳурии Тоҷикистон, Пешвои миллат муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ба Ҷумҳурии Узбекистон ҳамроҳ бо Президенти Ҷумҳурии Узбекистон муҳтарам Шавкат Мирзиёев дар шакли маҷозӣ ба як қатор иншооти муҳим ифтитоҳ бахшиданд.
Рӯйдоди муҳим дар доираи сафари давлатӣ ин аст, ки муҳтарам Эмомалӣ Раҳмон ва муҳтарам Шавкат Мирзиёев дар шаҳри Тошканд дар фазои тантанавӣ бо бардоштани парда аз лавҳаи рамзӣ бинои нави муосиру зебои Сафорати Ҷумҳурии Тоҷикистон дар Ҷумҳурии Узбекистонро мавриди истифода қарор дода, ба ифтихори ин рӯйдод сурудҳои миллии ду кишвар садо доданд, пас аз он Парчами давлатии Тоҷикистон афрохта шуд ва сарони давлатҳо аз маҷмааи сафорат боздид намуда, дар китоби меҳмонони олимақом бо ниятҳои нек барои таҳкими минбаъдаи дӯстӣ, бародарӣ ва ҳамсоягии ду кишвар соядаст гузоштанд.
Бо вуҷуди дастовардҳои назаррас, баъзе чолишҳо низ боқӣ мемонанд. Аз ҷумла, зарурати такмили механизмҳои ҳамоҳангсозӣ, бартарафсозии монеаҳои техникӣ дар савдо ва таъмини иҷрои саривақтии созишномаҳо аз масъалаҳои муҳими рӯз мебошанд. Ҳалли самараноки ин мушкилот метавонад ба таъмини рушди устувори ҳамкориҳо мусоидат намояд.
Хулоса, муносибатҳои Тоҷикистону Ӯзбекистон дар марҳилаи кунунӣ дорои динамикаи мусбат ва дурнамои васеи рушд мебошанд. Таҳкими шарикии стратегӣ, тавсеаи ҳамкориҳои иқтисодӣ ва гуманитарӣ, инчунин татбиқи лоиҳаҳои муштарак заминаи устувор барои рушди дарозмуддати ду кишвар ва таҳкими суботи минтақавӣ фароҳам меорад. Идомаи ин раванд метавонад ба ташаккули модели муваффақи ҳамкориҳои байнидавлатӣ дар Осиёи Марказӣ мусоидат намояд.